Meymun çiçəyi (mpox və ya monkeypox) virusunun səbəb olduğu bir infeksiya, xüsusilə hamilə qadınlar kimi həssas əhali üçün potensial sağlamlıq riskləri səbəbindən diqqət çəkir. Əvvəllər “monkeypox” olaraq tanınan bu xəstəlik Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) tərəfindən stigma və ayrı-seçkilikdən qaçmaq üçün yenidən adlandırılmışdır. Bu infeksiya hərçənd ki, çiçək xəstəliyinə bənzəsə də, ümumiyyətlə daha az şiddətlidir, lakin hamiləlik zamanı yaratdığı təhlükələr xüsusi diqqət tələb edir.
Meymun çiçəy nədir?
Meymun çiçəy zoonotik bir xəstəlikdir, yəni heyvanlardan insanlara keçə bilər. O həmçinin insanlardan insanlara yayıla bilər ki, bu da maarifləndirmə və qabaqlayıcı tədbirləri vacib edir. Xəstəliyin iki ştammı var: daha az şiddətli olan Qərbi Afrika ştammı və daha yüksək ölüm nisbətinə malik olan Mərkəzi Afrika ştammı. 2022-ci ildən bəri yayılan hadisələrdə daha çox Qərbi Afrika ştammı müşahidə olunur.
Meymun çiçəyinin simptomları
Meymun çiçəyinin simptomları adətən məruz qaldıqdan 7-14 gün sonra görünür, lakin inkubasiya dövrü 21 günə qədər davam edə bilər. Xəstəlik iki mərhələdən keçir:
1. İlkin Mərhələ (1-5 Gün):
– Qızdırma
– Şiddətli baş ağrısı
– Şişmiş limfa düyünləri (çiçək xəstəliyindən əsas fərqləndirici xüsusiyyət)
– Əzələ ağrıları
– Yorğunluq
2. Səpgilərin İnkişafı:
– Səpgi adətən üzdən başlayır və bədənin digər hissələrinə, o cümlədən ovuc, ayaqlar və selikli qişalara yayılır.
– Səpgilər bir neçə mərhələdən keçir: əvvəlcə düz ləkələr, sonra maye ilə dolu qabarlar və sonda qabıq əmələ gəlir.
Xəstəlik adətən 2-4 həftə davam edir. Əksər hallarda xəstəlik fəsadsız keçsə də, hamilə qadınlar daha yüksək risk altındadır və diqqətli olmaq tələb olunur.
Meymun çiçəyi ilə necə yoluxur?
Meymun çicəyi bir neçə yolla yayıla bilər, bu səbəbdən hamilə qadınlar özlərini necə qoruya biləcəklərini bilməlidirlər:
1. Heyvandan insana keçid: Virus, yoluxmuş heyvanların qanı, bədən mayeləri və ya lezyonları ilə birbaşa təmas nəticəsində ötürülə bilər. Yoluxmuş heyvanların kifayət qədər bişirilməmiş əti yemək də yoluxma yolu ola bilər.
2. İnsandan insana keçid: Əsasən, yoluxmuş şəxsin tənəffüs ifrazatları, dəri lezyonları və ya bədən mayeləri ilə sıx birbaşa təmas zamanı baş verir. Xüsusilə baxıcılıq və ya intim münasibətlər zamanı uzunmüddətli üzbəüz təmas risk yaradır. Yoluxmuş şəxsin istifadə etdiyi çarpayı dəsmalları və ya geyim kimi çirklənmiş əşyalarla təmas da yoluxmaya səbəb ola bilər.
3. Şaquli ötürülmə: Hamilə qadın virusu plasenta vasitəsilə doğulmamış körpəyə ötürə bilər ki, bu da doğuşda potensial fəsadlara, o cümlədən anadangəlmə mpox-a səbəb ola bilər.
Hamiləlikdə meymun çiçəyi: Potensial Risklər
Hamiləlik dəyişdirilmiş bir immunitet vəziyyəti təqdim edir ki, bu da qadınları infeksiyalara və onların fəsadlarına daha həssas edə bilər. Hamiləlikdə meymun çiçəyi ilə bağlı tədqiqatlar məhdud olsa da, mövcud məlumatlar müəyyən narahatlıqları göstərir:
- Şaquli ötürülmə: Virusun plasenta vasitəsilə keçmə ehtimalı var ki, bu da anadangəlmə meymun çiçəyi, düşük və ya ölü doğuşa səbəb ola bilər.
- Vaxtından əvvəl doğuş: İnfeksiya vaxtından əvvəl doğuş riskini artıra bilər ki, bu da yeni doğulmuş körpə üçün öz sağlamlıq risklərini yaradır.
- Ağır Xəstəlik: Xüsusilə hamiləliyin son mərhələlərində olan qadınlar, qrip kimi digər viral infeksiyalarda olduğu kimi, daha ağır simptomlar və ya fəsadlarla qarşılaşa bilərlər.
Bu riskləri nəzərə alaraq, hamilə qadınlar virusla təmasdan qaçmaq üçün qabaqlayıcı tədbirlər görməlidirlər.
Hamilə Qadınlar Üçün Ehtiyat Tədbirləri
Hamiləlik dövründə meymun çiçəyinin infeksiyasının qarşısının alınması ümumi gigiyena təcrübələrini və xəstəliyin ötürülmə yollarına uyğunlaşdırılmış xüsusi ehtiyat tədbirlərini əhatə edir.
- Yoluxmuş şəxslərlə təmasdan qaçın: Yoluxmuş şəxsin dərisi, lezyonları və ya bədən mayeləri ilə birbaşa təmas virusun ötürülməsinə səbəb ola bilər. Hamilə qadınlar simptomları olan və ya virus daşıdığı bilinən insanlarla yaxın təmasdan qaçmalıdırlar.
- Gigiyena və Əllərin Yuyulması: Əlləri sabun və su ilə tez-tez yumaq və ya spirt əsaslı əl təmizləyicisi istifadə etmək infeksiyadan qorunmanı əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Xüsusilə heyvanlarla, ictimai səthlərlə və ya yoluxmuş ola biləcək insanlarla təmasdan sonra bu vacibdir.
- Heyvanlarla Təhlükəsiz Təmas: Virus daşıya biləcək heyvanlarla, xüsusilə gəmiricilər və meymunlarla təmasdan qaçın. Ev heyvanlarınız varsa, onları digər yoluxmuş ola biləcək heyvanlardan uzaq tutaraq evdə saxlamaq vacibdir.
- Şəxsi Qoruyucu Vasitələrdən (PPE) İstifadə: Yoluxmuş birinə baxarkən əlcək, maska və önlük kimi qoruyucu vasitələrdən istifadə edin. Onların paltarları, yataq dəstləri və ya toxunduqları hər hansı əşyalarla ehtiyatla davranın.
- Peyvənd və Tibbi Məsləhət: Meymun çiçəyi üçün xüsusi peyvənd olmasa da, çiçək xəstəliyinə qarşı peyvəndin onu qarşısını almaqda təsirli olduğu göstərilmişdir. Hamilə qadınlar, xüsusilə xəstəliyin yayıldığı bölgələrdə peyvəndin faydalarını və risklərini qiymətləndirmək üçün həkimləri ilə məsləhətləşməlidirlər.
- Təcili Tibbi Yardım Axtarın: Meymun çiçəyinə məruz qalmaqdan şübhələnirsinizsə və ya simptomlarınız varsa, dərhal həkiminizə müraciət edin. Erkən müdaxilə simptomları idarə etməyə və fəsadların qarşısını almağa kömək edə bilər.
Meymun çiçəyin ümumiyyətlə nadir bir xəstəlik olsa da, onun hamiləlik dövründə potensial riskləri gözləyən analar üçün məlumatlı və diqqətli olmağı vacib edir. Simptomları anlayaraq, riskləri tanımaqla və tövsiyə olunan ehtiyat tədbirlərinə əməl etməklə hamilə qadınlar özlərini və doğulmamış körpələrini bu yeni sağlamlıq təhlükəsindən qoruya bilərlər. Həmişə fərdi məsləhətlər üçün həkiminizə müraciət edin və ərazinizdəki ictimai səhiyyə tövsiyələrini izləyin.
